Hôm qua, một cô bạn của tôi lên Facebook than thở rằng bạn của cô ấy, một bậc “trung lưu điển hình” của Mỹ, vừa phải bán đi căn nhà dưới mức giá trị lúc mua, dọn vào một căn hộ cùng vợ và ba người con, với lý do là làm không đủ tiền để chi trả cho căn nhà cũ nữa, còn nếu chịu khó ở căn hộ thì may ra còn có khả năng hàng năm đi nghỉ dưỡng ở đâu đó.

(Với những ai không sống ở Mỹ, tôi xin phép giải thích sơ qua về những chi tiết của đoạn viết trên cho có ngọn ngành hơn. “Căn nhà” ở đây có nghĩa là một single-family house, nói nôm na theo kiểu VN ta là nhà riêng. “Căn hộ” tức là một cái apartment, VN ta cũng gọi là căn hộ. “Bán nhà dưới mức giá trị” có lẽ không rõ ràng lắm – ở đây có ý là shortsale, theo hệ thống buôn bán bất động sản phức tạp của Mỹ là ngân hàng đã từng cho mượn tiền mua nhà giờ chấp nhận cho bán nhà với mức thấp hơn mức mua, và bỏ qua không đòi số tiền chênh lệch mà chủ nhà thiếu nợ ngân hàng. Còn “nghỉ dưỡng” ở đây có ý nói về vacation – một phần không thể thiếu của lối sống trung lưu Mỹ.)

Cô bạn tôi kết luận, cô ấy ngày càng mất niềm tin về cái gọi là Giấc mơ Mỹ. Lý do: một viên chức trung lưu như bạn cô ấy, dù chăm chỉ làm ăn, không còn khả năng đạt được mức sống như “giấc mơ Mỹ” vẫn hứa hẹn nữa.

Còn tôi thì hình dung, bạn của cô bạn tôi, giống như hàng triệu người Mỹ khác đang bất mãn vì tan vỡ giấc mơ Mỹ, đang kêu ca vì mất đi những gì. Họ mất đi một căn nhà có diện tích tối thiểu là 180-200 mét vuông, có vườn phía trước sân chơi phía sau, có thể còn có cả một hồ bơi 7-10 mét, có garage để được hai chiếc xe hơi, 3-4 phòng ngủ và 2-3 phòng tắm, một nhà bếp, một phòng ăn, một phòng khách, một phòng dành cho gia đình, và một tầng hầm to bằng diện tích sàn. Từ nơi đó, họ sẽ phải chuyển vào một căn hộ có diện tích 120-150 mét vuông, thiếu vườn riêng sân chơi riêng hồ bơi riêng, thiếu garage ngay sát cửa ra vào, thiếu đi một phòng ngủ và một phòng tắm so với nhà cũ, thiếu luôn một phòng dành cho gia đình. Sân chơi và hồ bơi phải dùng chung với chừng 20 hộ xung quanh.

Đổi lấy cuộc sống “chật vật” ấy, hàng năm, họ sẽ sắp xếp được một chuyến đi nghỉ cho cả gia đình, có lẽ là một chuyến đi biển nào đó trong vùng Caribe. Hoặc một chuyến đi Las Vegas. Hoặc một chuyến đi tàu trên đại dương.

Đến là khổ.

—

Theo Cục thống kê Mỹ, năm 2010, có 46.2 triệu người Mỹ (chiếm 15.1% dân số) rơi vào tình trạng nghèo đói. Tuy nhiên, không thể dùng đến ngưỡng nghèo đói bần hàn như vẫn thường thấy ở nhiều phần còn lại của thế giới để nói chuyện về nước Mỹ, vì đó vốn là ngưỡng mà một người Mỹ nghèo trung bình không bao giờ chạm tới. Hệ thống phúc lợi Mỹ, dù luôn bị người Mỹ phàn nàn là tệ hơn châu Âu hoặc Canada, tạo ra một lớp “lưới an toàn” cho người nghèo trong nước qua các bếp ăn miễn phí, nơi cư ngụ tạm thời miễn phí, trợ cấp giao thông miễn phí – ba thành phần căn bản của một cuộc sống tối thiểu. (Xem thêm hai tài liệu này về đói nghèo toàn cầu và đói nghèo ở nước Mỹ).

Ngay cả ngưỡng “chật vật” (cái mà người Mỹ hay gọi là struggle to make ends meet), người Mỹ cũng không bao giờ chạm tới sự chật vật của nhiều phần khác trên trái đất này. Một phóng sự về đói nghèo trên nước Mỹ của hãng truyền hình NBC tuần rồi giới thiệu chân dung một gia đình Mỹ nghèo phải nhận trợ cấp lương thực (dưới hình thức food stamps). Gia đình này sống trong một căn hộ có ít nhất hai phòng ngủ, đi xe hơi Dodge bóng lộn, đến sinh nhật con vẫn mua được một bánh kem to cả nhà ăn không hết. Nhưng họ vẫn than phiền là không có tiền mua sách cho con đọc. Họ rơi nước mắt tủi thân vì điều đó. Trả lời phỏng vấn của phóng viên, họ nói rằng khi sự nghèo đói bắt buộc họ phải lựa chọn từ chối một trong hai niềm vui của con (quà sinh nhật >< sách) là đã chà đạp vào lòng tự trọng của con người.

—

Một giấc mơ mà trong đó con người không phải lựa chọn gạt bỏ bất kỳ một nhu cầu nào để ưu tiên cho một nhu cầu khác (thiết thực hơn), đó có phải là một giấc mơ lành mạnh hay không?

Giấc mơ Mỹ là lời hứa hẹn về cơ hội được sống trong tự do, công bằng và thịnh vượng. Nhưng giấc mơ Mỹ không có định mức cụ thể cho cả ba thành tố đó. Nói một cách khác, mỗi người tự ấn định cho mình một kỳ vọng (và niềm tin vào những thứ mà họ xứng đáng được hưởng) khi “thiết kế” ra giấc mơ cho chính mình. Đôi khi, giấc mơ có tan vỡ hay không phụ thuộc vào chính thiết kế mang tính cá nhân đó.

Một cựu binh Mỹ mà tôi được dịp trò chuyện, thuộc thành phần trung lưu, cho biết ông quyết định không mua nhà, chỉ thuê căn hộ để sống, vì ông muốn dùng tiền cho con gái mình đi du lịch mỗi khi có dịp. Ông nói, ngay cả đưa con đi một vùng cách nhà 20 phút, ông cũng gọi đó là đi du lịch (“travel”), là một dịp để học một điều gì đó mới mẻ hơn. Con gái ông, năm nay chưa tròn 10 tuổi, được ông cho học 2 ngoại ngữ, được tham dự trại hè ở châu Á, hàng ngày được đọc sách tư liệu cùng ông. Đưa con ra công viên công cộng, ngồi nhìn con thoăn thoắt leo trèo, ông bảo: “I think she’s gonna be ok” (“Tôi nghĩ con bé rồi sẽ ổn thôi”).

Một mẫu thiết kế cửa hiệu Apple

Người gieo hạt giống duy mỹ đầu tiên trong đời bác Steve là bố nuôi của bác, một thợ cơ khí bình thường vùng California. Bác Steve cho biết kể từ khi còn nhỏ, bác đã được bố nuôi cho mày mò xem các thiết kế máy móc – “bố tôi quan tâm đến việc làm cho hoàn hảo về hình thức cả những chi tiết mà mắt người sử dụng không nhìn thấy”, bác nói. Người thứ hai là nhà kinh doanh địa ốc tên Joseph Eichler, chủ một công ty địa ốc thiết kế hàng nghìn nhà tại California từ 1950-1974. Những ngôi nhà theo thiết kế của Eichler thường không quá đắt, theo phong cách mở, tường kính từ sàn lên đến trần, cấu trúc cột và xà nhà lộ thiên, sàn đá tảng hoặc măng và cửa kính trượt. Những chi tiết như thế gây ấn tượng mạnh trong đầu cậu bé Steve và kích thích đam mê thiết kế của cậu từ thời niên thiếu; sau này, các thiết kế cửa hàng Apple mang cùng nguyên tắc mở, tối giản, sử dụng sàn đá hoặc xi măng.

Từ thời trẻ bác Steve đã say mê xe hơi Porsche và Mercedes, xe máy BMW, dao Henckels, thiết bị gia đình của Braun, đàn dương cầm Bosendorfer, và thiết bị âm thanh của Bang & Olufsen. Hầu hết các hãng có thiết kế bác thích nằm ở châu Âu (Đức, Áo, Đan Mạch,…). Ngay cả lúc có nhiều tiền, bác cũng không đổi gu của mình sang dòng sản phẩm hào nhoáng hơn. Bác bảo một số người trong công ty bác bỗng nhiên giàu lên là bắt đầu đi Rolls-Royce và đem vợ đi giải phẩu thẩm mỹ rồi “biến thành những người quái gở”, bác quyết không đi theo con đường đó.

Cái đẹp, với bác Steve, không thể không gắn liền với tiện ích. Touchpad của Apple ngày nay là đỉnh cao của việc điều khiển mọi thứ trên màn hình bằng cách di chuyển các ngón tay. Thời kỳ đầu của máy tính Apple, khi mà mọi người vẫn đang sử dụng con chuột có hai bánh xe để di chuyển con trỏ phải-trái, trên-dưới, bác Steve đã nghĩ ra việc con trỏ cần phải di chuyển theo mọi hướng chứ không chỉ bốn chiều. Bác nói chuyện với các kỹ sư, một trong số đó bảo với bác không làm thế được, bác nổi giận đùng đùng sa thải anh chàng không may kia tức thì, và tuyên bố “tôi sẽ làm con chuột (di chuyển mọi hướng)”. Con chuột gắn quả bóng phía dưới thay vì gắn hai bánh xe ra đời từ đó. Những chuyện tương tự như thế liên tục diễn ra trong công ty Apple. Với bác Steve, ai không đạt được chuẩn về thẩm mỹ+tiện ích mà bác đòi hỏi là loại vứt đi – “họ không biết cách làm nghệ thuật, họ chỉ biết làm ra cứt” là cách bác mắng những người không may làm tổn thương lòng duy mỹ của bác.

Qua thời gian, bác Steve biến gu thẩm mỹ cá nhân của mình thành triết lý thiết kế của công ty. Từ năm 1981, bác tham gia đều đặn Hội nghị thiết kế quốc tế tổ chức hàng năm tại Aspen. Từ các hội nghị này mà bác bắt đầu bị thu hút bởi triết lý thiết kế tiện dụng của phong trào Bauhaus (“không có khoảng cách giữa nghệ thuật và tính hữu dụng” là tinh thần của phong trào này). Năm 1983, khi phát biểu tại hội nghị thường niên về thiết kế, bác Steve tuyên bố: “Chúng tôi sẽ tạo ra những sản phẩm công nghệ cao, và sẽ đóng gói chúng một cách thanh mảnh để ai cũng nhận ra chúng là sản phẩm công nghệ cao. Chúng tôi sẽ thiết kế những sản phẩm đóng gói nhỏ, đẹp và màu trắng”. Màu trắng, thiết kế tối giản và gọn nhẹ trở thành mục tiêu thiết kế của Apple từ đó. Trong nghìn trùng các sản phẩm công nghiệp xám đen, Apple nổi bật lên ngay từ giây phút đầu tiên.

Sau này, bác Steve cũng bị thu hút bởi phong cách thiết kế của Nhật, và kết thân với các nhà thiết kế lừng danh Nhật như Issey Miyake (người vẻ kiểu cho chiếc áo cổ cao màu đen mà bác mặc suốt trong thập niên cuối đời) và I.M. Pei. Bác đặc biệt yêu thích những khu vườn mang chất Zen ở Tokyo. Nhưng cuối cùng, các thiết kế của Apple vẫn xây dựng trên nền đơn giản một đặc tính độc nhất vô nhị: nét tươi vui. Sợi dây tai nghe màu trắng uốn lượn quanh cơ thể của các sản phẩm iPod là điển hình của phong cách phối hợp này.

Đam mê thẩm mỹ của bác Steve không chỉ dừng ở các sản phẩm đến tay người tiêu thụ. Nhà máy của Apple tại Fremont, theo đòi hỏi của bác, được sơn tường trắng, máy móc sơn màu xanh sáng, vàng, và đỏ. Thậm chí các con chip máy bác cũng bắt sơn màu trắng thay vì giữ màu xám đen của nguyên vật liệu. Tại nhà riêng ở Palo Alto, bác lựa chọn kỹ càng từng món nội thất, riêng máy giặt và máy sấy cũng mất hai tuần thảo luận trong gia đình để cuối cùng bác mua bộ máy của Miele (Đức). Năm 1999, khi bắt đầu thiết kế các cửa hiệu bán lẻ cho Apple, bác “hành tỏi” đội ngũ thiết kế suốt hai năm để cuối cùng cho ra đời cửa hiệu đầu tiên vào tháng 5/2001 tại Virginia, với quầy phục vụ khách hàng màu trắng tinh, sàn gỗ tẩy sáng, và hình ảnh John Lennon và Yoko Ono to vật vã trên tường. Bác cũng đích thân thiết kế cầu thang bằng kính viền titanium cho các cửa hiệu Apple sau này. Một thay đổi căn bản nữa của cửa hiệu Apple là dùng đá tảng vùng Florence của Ý thay vì dùng sàn gỗ. Với những tấm kính to khổng lồ mà bác Steve đòi hỏi thiết kế cho các cửa hiệu của mình, công ty Apple phải xây riêng nhà máy làm kính tại Trung Quốc. Năm 2006, cửa hiệu Apple trên Đại lộ số 5 ở Manhattan, New York, nơi hội tụ các yếu tố thiết kế ưa thích nhất của bác Steve, đón 50 ngàn khách mỗi tuần trong suốt năm đầu tiên khai trương, trở thành cửa hiệu đông khách nhất và thu lợi cao nhất (tính theo diện tích) trên toàn thế giới.

Không có quả táo ngon nào tự nhiên xuất hiện trên đời mà không cần mọc ra từ cây. Bác Steve Jobs may mắn có được “cây táo” chắc khoẻ, trồng trên mảnh đất màu mỡ. Những thành quả mà bác đạt được, nhìn sâu xa, đều khởi nguồn từ đấy. Điểm qua một vài cành táo nhà bác Steve.

• Bố mẹ (nuôi)

Bác Steve bị bố mẹ ruột cho đi làm con nuôi nhà khác. Tác giả cuốn hồi ký của bác, Walter Isaacson, và vài người được phỏng vấn trong sách cho rằng cảm giác “bị bỏ rơi” của bác Steve khi biết mình chỉ là con nuôi chính là một trong những động lực khiến bác muốn chứng minh với đời và với chính mình rằng bác là người đặc biệt chứ không phải loại bị ruồng bỏ. Nhưng nhìn lại cuộc đời bác thì thấy chính sự hy sinh tyệt đối của bố mẹ nuôi của bác Steve mới là điểm sáng làm cho bác trưởng thành và điều chỉnh bản thân theo hướng tích cực hơn. Khi bác đang hoang mang về tình trạng bị bố mẹ ruột bỏ rơi, bố mẹ nuôi khẳng định với bác rằng họ chọn bác chứ không phải ngẫu nhiên mà bác rơi vào tay họ – nhờ đó tạo cho bác niềm tin rằng bác là người được chọn chứ không phải là kẻ vứt đi. Bố mẹ nuôi này, dù là dân lao động bình thường, vẫn cạy cục vét hết số tiền có được để chuyển đến vùng đất mới để bác được học một trường phổ thông tốt hơn. Khi bác bắt đầu vào đại học, họ lại dồn hết tiền tiết kiệm để đóng tiền học cho bác – chính điều này khiến bác bỏ học nửa chừng, khi bác nhận thấy đang phung phí tiền của bố mẹ cho các khoá học mà bác thấy chẳng hữu dụng gì. Khi bác dọn ra ở với bạn gái, rồi sa đà hút nọ chích kia, bác làm hỏng xe, bố nuôi của bác lọ mọ đi cẩu xe về sửa. Khi bác nổi cơn đi tìm bản ngã tận bên Ấn, sau lại chán cảnh lang thang, bay về nhà, bố mẹ nuôi lại lọ mọ ra sân bay đón bác. Cho đến ngày cuối đời, với bác Steve, bố mẹ nuôi của bác vẫn là “bố mẹ tôi 100%”, còn bố mẹ ruột với bác chỉ là “ngân hàng trứng và tinh trùng, thế thôi”.

• Bạn, người tình, và vợ

Bác Steve có mấy người bạn thời hàn vi lông bông biết chấp nhận tính tình thất thường của bác, chịu khó làm ngơ chuyện bác cãi vã/ôm ấp bồ bịch ngay trong nhà, chịu nhường phòng to nhất trong nhà cho bác, và trung thành với bác mỗi khi bác có mâu thuẫn với gái. Người tình đầu tiên của bác, dù bị bác cho lên bờ xuống ruộng, thậm chí bị bác nghi ngờ chuyện ngủ với người khác có bầu mà đổ vấy là con bác, sau này nói về bác vẫn chừng mực, không phá hôi cho sướng miệng. Người tình thứ ba, bạn gái cũ của Bob Dylan, đến giờ vẫn chỉ thắc mắc vì sao lúc yêu nhau bác đã giàu thế mà lại không mua cho bà ấy cái váy đỏ mà bác chở bà ấy đi xem rồi bảo bà mà mặc thì đẹp tuyệt! Mối tình sâu sắc của bác trước ngày lấy vợ, khi nhắc lại mối thâm tình của hai người, vẫn dành cho bác những lời nhẹ nhàng (dù lúc yêu nhau thì cắn rắn nhau ghê lắm, bát đĩa bay loạn xạ). Vợ của bác, người mà bác cầu hôn đến hai lần vẫn quên không chịu cưới vì bận làm việc, từ bỏ sự nghiệp riêng của bà để sinh hạ ba đứa con, quản lý gia đình và gồng gánh tỉ điều phức tạp của cuộc đời bác mà không một lần kêu than. Chỉ có một lần bà thú nhận bà thấy buồn cười (và hơi khó chịu) khi bác bảo “chả hiểu sao con chúng ta lại khá thế trong khi chúng ta không dành nhiều thời gian cho chúng?”, vì chỉ có mỗi bác là ít thời gian cho con, còn bà thì đã hy sinh mọi điều riêng tư để nuôi dạy con cho tử tế. Khi gặp người viết hồi ký  Isaacson, bà thẳng thắn nói “một phần đời chồng tôi rối ren lắm, nhưng ông ấy cũng là người có câu chuyện đời hay ho, tôi muốn cả hai thứ được thể hiện đầy đủ không che đậy gì”. Bà là người thúc đẩy chuyện chữa trị cho bác Steve hết mức có thể, dù nhiều lúc do tính tình gàn dở bác cứ khăng khăng ăn kiêng để diệt vi trùng ung thư (chả hiểu có bị ảnh hưởng gì của mấy ông lang băm không?). Đến ngày gần cuối đời, khi bác Steve ngồi tâm tình với bác Bill Gates, hai bác mới thừa nhận với nhau rằng hai bà vợ của chúng ta là cột trụ vững chắc nhất giữ cho chúng ta ở tình trạng “bán tỉnh táo” (semi-sane).

• Con

Cả bốn người con của bác Steve đều thành người tử tế. Người con gái đầu tiên, người mà bác ban đầu cứ chối chả phải con mình, có thời gian dọn đến sống trong nhà bác. Dù hai bố con thỉnh thoảng vẫn căng thẳng với nhau, cô vẫn nói ký ức hạnh phúc nhất của cô là khi hai bố con sang Nhật ăn sushi, cô được gần bác và có cảm giác bác cư xử “người” nhất, gần gũi nhất. Đến năm 2011, khi bệnh tình của bác trở nên trầm trọng, cô bay về thăm bố từ New York. Người con thứ ba, dù bị bác hứa lèo mấy năm liền việc đưa cô đi Nhật, vẫn tỏ ra thông cảm với bố. Cô bảo “thỉnh thoảng tôi cũng ước ao được bố để tâm đến mình hơn, nhưng tôi cũng biết ông làm những việc quan trọng, nên thôi cũng không sao, đằng nào thì tôi cũng không cần được chăm sóc kỹ càng lắm”. Không một người con nào của bác làm khó bác vì việc không chăm sóc con cái, cũng không bao giờ sử dụng tiền bạc của bác một cách hoang phí. Đến ngày tốt nghiệp trung học, người con trai của bác cũng chỉ nhận món quà từ bố là chiếc xe đạp cũ mà cậu biết bố sẽ không còn đủ sức để đi nữa. Ngay lúc nhận quà, cậu vẫn nói “thế là con mắc nợ bố rồi”. Cậu cũng ước mong sẽ trở thành nhà nghiên cứu về ung thư từ khi bố cậu chống chọi với căn bệnh này.

• Cộng sự

Có hai cộng sự của bác Steve ít được nhắc tên trong các bài viết về bác. Nhưng không có hai người này thì quả táo của bác không có hình dạng và ấn tượng như ngày hôm nay. Một là Lee Clow, từng là giám đốc sáng tạo của công ty Chiat/Day, công ty thiết kế mẩu quảng cáo lừng danh mang tên “1984″ cho máy Macintosh. Khi bác Steve quay trở lại với Apple, năm 1997, bác rước Lee Clow về để vực dậy bộ mặt của Apple trên thị trường. Bác Lee là người đưa ra đoạn giới thiệu về tinh thần Apple trong chiến dịch quảng cáo được coi là “một trong những chiến dịch quảng cáo ấn tượng nhất trong lịch sử”: “Here’s to the crazy ones. The misfits. The rebels. The troublemakers. The round pegs in the square holes. The ones who see things differently. They’re not fond of rules. And they have no respect for the status quo. You can quote them, disagree with them, glorify or vilify them. About the only thing you can’t do is ignore them. Because they change things. They push the human race forward. And while some may see them as the crazy ones, we see genius. Because the people who are crazy enough to think they can change the world are the ones who do“. (Đầy tinh thần hippy phản chiến thời 60s-70s). Đoạn quảng cáo này được tóm gọn trong hai chữ “Think different” mà bác Lee và bác Steve đã phải vắt óc mãi mới quyết được (trong quảng cáo này, hai bác sử dụng hình của Yoko Ono và John Lennon). Sau này khi gần cuối đời, mỗi lần nhắc lại quá trình cộng tác của mình với Lee Clow, bác Steve lại ràn rụa nước mắt vì “không ai trên đời có lòng yêu nghề và yêu Apple trong sáng tuyệt đối như Lee”.

Cộng sự thứ hai là Jony Ive, hiện là VP của bộ phận thiết kế mẫu công nghiệp của Apple. Bác Steve gọi Jony là “đồng minh tinh thần” của bác ở công ty, và vợ bác bảo rằng với bác Steve thì ai cũng có thể thay thế được trừ bác Jony. Giống như bác Steve, Jony là tín đồ trung thành của các mẫu mã của Đức, đặc biệt “mê tín” các mẫu thiết kế của Dieter Rams của hãng Braun. Hai người từng lang thang sang Pháp, vào cửa hàng bán dụng cụ nhà bếp để săm soi chất lượng mỹ thuật của từng món. Hầu như ngày nào hai người cũng ăn trưa cùng nhau để thảo luận về thiết kế mẫu mã, và đặc biệt tâm đầu ý hợp về việc thiết kế bao bì cho các sản phẩm của Apple sao cho ấn tượng ban đầu hấp dẫn nhất. Tuy có lần bác Jony hơi phiền vì bác Steve nhận vơ một ý tưởng sản phẩm của mình, nhưng Jony cũng công khai thừa nhận nếu không có Steve thì có khi các ý tưởng của bác không biến thành các sản phẩm thực thụ.

• Môi trường

Ngay từ đầu sách, tác giả Walter Isaacson đã nhấn mạnh, hồi ký Steve Jobs là câu chuyện về một cậu bé “lớn lên trong một thung lũng nơi mà con người đang học cách biến silicon thành vàng”. Thung lũng Silicon và cộng đồng dân kỹ thuật sống trong đó là môi trường màu mỡ nhất mà bác Steve có thể gieo trồng các ý tưởng “điên rồ” của mình, tìm người cùng chí hướng với mình, sống được bằng chính tài năng (và cả sự lập dị) của mình. Đây cũng là nơi mà tài năng và sự thành công của các đối thủ khiến bác Steve càng mài sắc tinh thần cạnh tranh của công ty, nơi bác nhận ra muốn thành công thì phải khác đi, khác thực sự và khác thuyết phục. Và cuối cùng, đây là nơi các nhà đầu tư chấp nhận rủi ro cao để nuôi dưỡng và tạo đà cho các thiên tài.

tài ra khỏi cuộc chơi, chúng ta ai qua đời cũng có thể lưu lại trên 500 trang sách thú vị cả. Còn về yếu tố thiên tài thì đằng nào chúng ta cũng thiếu. Thế nên kiểu gì cũng yên tâm.

Điểm nhanh một vài chi tiết làm tớ nhớ hết đứa bạn này đến đứa bạn kia (vì lý do riêng tư, tớ không tag các bạn vào đây, ai thấy giống mình thì lẳng lặng giơ tay lên tại nhà, nhé).

• Bác Steve mê gái cao độ. Vừa đủ tuổi thành niên, bác đã tuyên bố với bố mẹ bác sẽ dọn ra ở với bạn gái của mình (xứ ta chắc gọi là “sống thử”). Bác mê gái đẹp, gái hippy, gái tóc vàng, gái chơi bồ đà, gái hiện sinh (bác gọi là “tâm linh cao độ”). Bác vừa luôn đề cao deep spiritual connection vừa thích ôm ấp hôn hít nơi công cộng (kể cả công sở). Bác có thể bỏ một cuộc họp quan trọng vào giờ chót nếu bỗng dưng bác gặp gái xinh và muốn tán tỉnh. Nhưng bác cũng có thể cầu hôn đột ngột xong rồi để trơ đấy cả năm để lao đầu vào công việc.
• Bác Steve có vấn đề về vệ sinh cá nhân. Bác là dân ăn chay trường, và cho rằng ăn chay thì xạ hương trong cơ thể ắt là thơm như hoa cỏ, nên bác chả buồn can thiệp bằng xà phòng nữa. Bao nhiêu năm trường, đồng nghiệp của bác vì tài năng của bác mà phải chịu “hữu xạ tự nhiên hôi”. Thời kỳ bác mới đi làm, công ty phải cho bác làm việc vào buổi tối để tránh tiếp xúc với đồng nghiệp, ngoài lý do là tính tình bác khó gần thì còn lý do hữu xạ nữa. Sau này em gái bác viết một cuốn tiểu thuyết có nhân vật dựa trên hình mẫu bác Steve, nhấn mạnh đến đặc trưng này của bác.
• Bác Steve tính khí cộc cằn không biết nể nang. Ngồi vào nhà hàng nào phục vụ không vừa ý, bác mắng xơi xơi người phục vụ, sẵn sàng bỏ bữa ăn đi tìm nhà hàng khác. Thuê người thiết kế thiệp cưới, bác không ưng, người ta đang trình bày các mẫu thì bác đùng đùng bỏ vào phòng, đòi đuổi người ta về vì mẫu thiệp theo bác là toàn shit. Bác dùng các từ shit, crap, … thường xuyên, và thường vứt thẳng vào người đối diện chứ không nói vòng vo.
• Bác Steve cũng hơi hèn. Hồi trẻ bác làm bạn gái có con, bác chối quanh không nhận, mãi đến lúc toà bắt đi thử ADN, thấy kết quả gần 100% rồi thì bác mới đành nhận, nhưng sau đó bác vẫn cố đấm ăn xôi giải thích là về sác xuất, 28% đàn ông ở Mỹ có thể là bố con gái (đầu) của bác. Sau này bác cũng ân hận, nhưng bác chả thẳng thắn nhận là mình hèn, bác lại bảo tại hồi trẻ bác chả biết làm bố là thế nào nên bác xử lý không gọn. Rồi bác làm việc với đồng nghiệp thời kỳ đầu, (hình như) kẹt tiền, bác cũng ăn gian tí tiền bonus, sau này bị căn vặn, bác quyết không nhận. May mà bác đồng nghiệp cũng là người tử tế, bảo “thôi, tay ấy là người phức tạp, vả lại cũng không nên lấy chuyện ấy ra để nhớ về hắn làm gì”. Có đồng nghiệp khác cũng kể chuyện bác thảo luận về thiết kế xong, đến lúc trình bày, bác vơ vào luôn ý tưởng của đồng nghiệp là ý tưởng của mình.
• Bác Steve ít nể phục ai, mà khi đã không nể thì bác chê người ta chả ra làm sao; nhưng khi đã nể ai thì bác cực kỳ “mê tín” người đó. Quan hệ của bác với bác Bill Gates khá thú vị, kéo dài vài thập niên, lúc lên lúc xuống. Làm ăn chung thì làm ăn, nhưng bác vẫn khăng khăng cho rằng bác Bill chỉ giỏi làm kinh doanh chứ chả có tầm vóc gì. Đến gần cuối đời, hai bác ngồi với nhau 3 tiếng đồng hồ, người này thừa nhận mô hình kinh doanh của người kia là thành công. Nhưng cuối cùng thì bác thú nhận bác vẫn không coi bác Bill ra gì, bác bảo bác Bill hạn hẹp lắm, kể ra nếu ngày xưa bác Bill chơi tí bồ đà hay ma tuý thì sẽ tư duy thoáng đãng hơn! Trong khi đó, bác hâm mộ chú Mark Zuckerberg vì dám từ chối bán công ty để xây dựng một mô hình mạng xã hội thành công.

Bước ra khỏi cửa nhà là phố

Phố đông, chật, náo, đâm ngang cắt dọc bất kể lý do

Còi, quét, gõ, rao … giữa đêm phang bừa vào giấc ngủ

Người thản nhiên vai kề kẻ ngang nhiên

Ước gì

Mở cửa sổ là thấy đèn

Lóa, trắng, xanh, vàng, vô tội vạ nhì nhằng chớp

Hắt vào tường những bóng không rõ hình

Trồi lên từ tòa cao tầng đè bẹp biệt thự cổ

Ước gì

Nhìn đâu cũng thấy (hình như) quen

Bàn to, quán nhỏ, ngổn ngang rau, bún, lẩu, mắm, khăn ướt thơm phát khiếp

Chạm cốc, bá vai, nắm tay, kề đầu không rõ rủ rỉ hay nói rỗng vào khoảng không

Thỉng thoảng mắt nhìn như hiểu hết mọi niềm

Ước gì

Còn vọng tiếng guitar miệt mài gảy giữa đêm

Những gã đàn ông phong trần đánh thức mưa nam bộ

Hát khản cổ, hát khào khào, hát và cười, mắt ướt

Quyết vực dậy những hồn hoang ngây ngô

Ước gì

Còn những sáng chủ nhật băn khoăn

Í ới gọi nhau cà phê cận kề trung tâm góc nào cũng được

To nhỏ tán bàn không rõ vì đau hay chỉ thuần thói quen

Yên tâm vì ta cũng biết bực mình

…..

Ước gì

Xỏ chân hài vạn dặm

Bước tới lui giữa ngày đêm tréo ngoe

Hoán đổi nhịp đời chỉ trong một phút

Sống vội

Sống gấp đôi

Sống luôn cả sự cần và sự muốn

….

Ước gì như dở hơi

Chỉ cần đêm dễ ngủ

Quên mẹ chuyện lưu vong