Home > Tiếng Việt, Xa > (Thêm) một cuốn sách sử, (thêm) một bước đến gần sự thật

(Thêm) một cuốn sách sử, (thêm) một bước đến gần sự thật

Kill anything...(góc trái phía dưới) trên kệ sách lịch sử tại hiệu sách Barnes & Nobles.

Kill anything…(góc trái phía dưới) trên kệ sách lịch sử tại hiệu sách Barnes & Nobles.

Ngày 15/1 vừa qua, thêm một cuốn sách về chiến tranh Việt Nam được phát hành tại Mỹ. Kill anything that moves: The Real American War in Vietnam (Động là giết: Cuộc chiến thật sự của Mỹ tại Việt Nam) được phóng viên kiêm sử gia Nick Turse phát triển từ bản luận văn tiến sĩ bảo vệ năm 2005 tại Đại học Columbia.

Trong lời mở đầu, Nick Turse khẳng định: “… Qui mô kinh hoàng của những nỗi đau khổ của thường dân (Việt Nam) vượt quá bất kỳ điều gì có thể biện minh bằng lý lẽ “con sâu làm rầu nồi canh”… Sát hại, tra tấn, cưỡng hiếp, bạo hành, cưỡng bức di dời, đốt nhà, bắt bớ, cầm tù vô tội vạ – những sự việc như thế đã trở thành thực tế hàng ngày trong suốt những năm người Mỹ hiện diện tại Việt Nam… Đây không chỉ là những trường hợp cá biệt, mà là hậu quả tất yếu của những chính sách có chủ đích, được chỉ đạo từ những cấp bậc cao nhất trong quân đội (Mỹ).” (trang 6).

Luận điểm trung tâm này – được viết bằng ngôn ngữ hàn lâm đặc trưng – đã được tác giả chứng minh bằng các phương pháp thông dụng trong ngành sử học: khai thác tài liệu lưu trữ, phỏng vấn nhân chứng và người trong cuộc, kiểm tra đối chiếu các nguồn thông tin… Là một nhà báo lão luyện từng nhận nhiều giải thưởng báo chí quốc gia, Nick Turse khai thác tối đa thế mạnh của người làm báo trong tác phẩm của mình, trực tiếp phỏng vấn từ những cựu quan chức cấp cao trong quân đội Mỹ, những cựu binh trực tiếp can dự đến những tội ác, đến những nhân chứng lịch sử – những thường dân hiện vẫn đang sống trên mảnh đất miền Nam Việt Nam.

Theo tác giả, thời gian dành cho cuốn sách từ lúc phôi thai đến lúc phát hành là trên 10 năm. Năm 2001, Nick Turse bắt đầu nghiên cứu về hội chứng post-traumatic stress disorder của cựu binh Mỹ để viết luận văn. Hành trình tìm tài liệu cho đề tài ban đầu này đã thay đổi khi Nick Turse “vấp phải” chồng hồ sơ lưu trữ của Nhóm xử lý tội ác chiến tranh Việt Nam (Vietnam War Crimes Working Group), trực thuộc văn phòng của tướng William Westmoreland tại Lầu Năm Góc. Chồng hồ sơ chưa từng được công bố này chính là nền tảng cho những cuộc truy tìm và khai thác nhân chứng, nhân vật, hồ sơ giải mật của Bộ quốc phòng Mỹ trong suốt một thập niên sau đó. (Trả lời phỏng vấn NPR ngày 28/1, Nick Turse cho biết chỉ một thời gian ngắn sau khi sao chép được chồng hồ sơ nói trên, toàn bộ hồ sơ đã “biến mất” khỏi kệ sách của Cục lưu trữ quốc gia Mỹ).

Điều đáng nói là đã hai tuần trôi qua kể từ ngày chính thức phát hành, nhưng hầu như không có phương tiện truyền thông “chính thống” nào trên toàn nước Mỹ (trừ nhật báo Washington Post và đài phát thanh NPR) đăng bài điểm sách Kill anything… hoặc phỏng vấn tác giả Nick Turse. Sự ra đời của cuốn sách có luận điểm “nặng ký” này chỉ được giới thiệu rộng rãi trên các kênh báo mạng “lề trái” như Democracy Now, Truthdig, Huffington Post… và trên “trang nhà” TomDispatch.com (một trang web chuyên phản biện báo chí chính thống Mỹ) mà Nick Turse biên tập và điều hành. Mặt khác, ngay từ khi chưa chính thức phát hành, cuốn sách đã gây chấn động trong hai nhóm độc giả đặc biệt quan tâm và có liên hệ sâu sắc với Việt Nam – nhóm nghiên cứu Việt Nam học toàn cầu (VSG), và nhóm ký giả từng lăn lộn tại Đông Dương thời chiến tranh Việt Nam (VOH).

Philip Scheffler, một cựu phóng viên hãng truyền hình CBS, không phủ nhận việc quân đội Mỹ gây tội ác trong chiến tranh tại Việt Nam, nhưng cho rằng kết luận “do chính sách” của cuốn sách là kết luận “đáng nghi vấn”. Don Hirst, cựu binh và cựu phóng viên chiến trường tại Việt Nam, viết: “Đúng, quả là quân đội Mỹ có những thành viên xấu… nhưng cũng có đủ việc đã được làm (trong quân đội) để chứng minh cho tôi thấy rằng quân đội đa phần là đã nỗ lực hết mình để tuân thủ luật (thời chiến)”. Carl Robinson, cựu phóng viên AP, dùng ngôn từ nặng nề hơn, chỉ trích “cuốn sách này nghe chừng cực kỳ phiến diện” vì bỏ quên hẳn những tang thương mà thường dân miền Nam phải gánh chịu vì những cuộc tấn công của “quân đội Bắc Việt” (dẫn sự kiện nhà hàng nổi Mỹ Cảnh, Quảng Trị năm 1972, và thuyền nhân sau 1975).

Ngược lại, Drew Pearson, nhà sản xuất phim truyền hình của hãng PBS, cho rằng cuốn sách “tuy không có gì mới” nhưng điều quan trọng mà cuốn sách làm được là hệ thống hoá lại những điều đã xảy ra. Còn Robert Pisor, cựu phóng viên tờ Detroit News, thì thẳng thắn: “Tôi không tin rằng binh lính Mỹ tham chiến với mục đích giết hại thường nhân. Tôi không tin rằng tướng Westmoreland có ý để cho chính sách của mình bị hiểu sai ra như thế. Tôi tin rằng chúng ta đã thực sự muốn giúp đỡ người Việt Nam trong giai đoạn khó khăn. Tuy nhiên, chúng ta đã thất bại thảm hại trong quá trình đó”.

Không khí và ngôn ngữ tranh luận ở nhóm VSG “tăng nhiệt” đến mức người điều hành nhóm này phải quyết định đình chỉ cuộc tranh luận hai tuần sau khi lá thư điện tử đầu tiên về cuốn sách được gửi lên diễn đàn. Tuy vậy, hầu hết các thành viên trao đổi về Kill anything… cho biết chưa từng cầm cuốn sách trong tay. Chỉ riêng luận điểm được ghi rõ ngay từ phần giới thiệu của cuốn sách, với một số người, đã là “không chấp nhận được”, còn với một số người khác lại là “hiển nhiên đúng”. Những câu chuyện được chia sẻ tại VOH cho thấy không gì có thể thay đổi được quan điểm mà những người từng có mặt tại Việt Nam đã hình thành từ trải nghiệm cá nhân.

Trong khi đó, những tác giả từng viết sách về chiến tranh Việt Nam đã đọc Kill anything… lại đưa ra những nhận định khác mang tính tổng quan hơn. Andrew J. Bacevich, tác giả cuốn Washington Rules: American’s path to permanent war, gọi cuốn sách là “tài liệu hoàn chỉnh nhất cho đến nay về sự tàn bạo và xấu xa của cuộc chiến tranh tại Việt Nam”. Chuyên gia phân tích quân sự Daniel Ellsberg (người từng tiết lộ bộ H sơ Lu Năm Góc trong thập niên 70) thừa nhận “không có cuốn sách nào trong những thập niên gần đây làm cho tôi rúng động đến thế với tư cách là một công dân Mỹ”. Còn Marilyn Young, tác giả cuốn The Vietnam wars, 1945-1990, thì nhấn mạnh: “Cho đến khi phần lịch sử (mà cuốn sách đề cập) được thừa nhận, lịch sử sẽ còn lặp lại bằng cách này hay cách khác trong những cuộc chiến tranh mà nước Mỹ tiếp tục can dự”.

Đối diện với sự thờ ơ khó lý giải của báo chí chính thống Mỹ và những phản ứng trái chiều xung quanh cuốn sách, Nick Turse chỉ nói đơn giản khi trả lời phỏng vấn DemocracyNow: “Có trên dưới 30 ngàn đầu sách viết về chiến tranh (Việt Nam), nhưng không cuốn nào mà tôi đọc được thật sự chạm đến khía cạnh mà tôi cho là đặc trưng của cuộc chiến này: nỗi đau khổ của thường dân Việt Nam”. Trên diễn đàn VSG, tác giả viết: ” Cuốn sách thành công hay thất bại tuỳ vào chính giá trị của nó” (“The book will stand or fall on its own merit”). Nick Turse quan tâm nhiều hơn đến việc công bố được những điều chưa được nói đến, và lên tiếng thay mặt cho những người đã bị lãng quên, trong phần lịch sử của nước Mỹ mang tên Chiến tranh Việt Nam. Hơn 3 triệu người đã thiệt mạng trong cuộc chiến; khoảng hai triệu trong số đó là thường dân Việt Nam. Trên trang đầu tiên của cuốn sách dày 384 trang, tác giả viết hai dòng ngắn ngủi: “Dành cho những người đã chia sẻ câu chuyện của mình – Và cho những người mà câu chuyện vẫn chưa được kể” (For all those who shared their stories – and for those with stories yet to be told).

Một độc giả của Kill anything…, Bill Morris, viết sau khi đọc sách: “Đây là lý do vì sao (sau gần 40 năm và khoảng 30 ngàn đầu sách đã phát hành) chúng ta vẫn còn đọc về Việt Nam: Vì sự thật, được kể ra một cách trong sáng bởi những cây bút tài năng như Nick Turse, là điều duy nhất có sức mạnh để gột rửa chúng ta”.

Advertisements
Categories: Tiếng Việt, Xa
  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: