Hồi ký Steve Jobs (3): Đẹp

28/10/2011 9 comments

Rốt cuộc, điều gì khiến bác Steve khác người – khác hơn cả những người khác thường lừng danh như Bill Gates, Larry Page, hay Mark Zuckerberg? Bác là người tuyệt đối duy mỹ. Mà không chỉ duy mỹ theo kiểu cưỡi ngựa xem hoa, thấy cái gì đẹp là thích, bác Steve duy mỹ đến mức buộc tất cả mọi thứ mà bác chạm đến (bằng tay, bằng tai hay bằng mắt) đều phải đẹp hết mức có thể theo thẩm mỹ của bác. Đây chính là lý do làm cho các sản phẩm của Apple không chỉ ưu việt về tính năng mà còn nổi bật về thẩm mỹ. Cuốn hồi ký Steve Jobs cung cấp nhiều ví dụ về sự mềm lòng của bác trước những thứ (bác coi là) đẹp, và sự quyết liệt của bác trong việc tận dụng cái đẹp đó.

Một mẫu thiết kế cửa hiệu Apple

Người gieo hạt giống duy mỹ đầu tiên trong đời bác Steve là bố nuôi của bác, một thợ cơ khí bình thường vùng California. Bác Steve cho biết kể từ khi còn nhỏ, bác đã được bố nuôi cho mày mò xem các thiết kế máy móc – “bố tôi quan tâm đến việc làm cho hoàn hảo về hình thức cả những chi tiết mà mắt người sử dụng không nhìn thấy”, bác nói. Người thứ hai là nhà kinh doanh địa ốc tên Joseph Eichler, chủ một công ty địa ốc thiết kế hàng nghìn nhà tại California từ 1950-1974. Những ngôi nhà theo thiết kế của Eichler thường không quá đắt, theo phong cách mở, tường kính từ sàn lên đến trần, cấu trúc cột và xà nhà lộ thiên, sàn đá tảng hoặc măng và cửa kính trượt. Những chi tiết như thế gây ấn tượng mạnh trong đầu cậu bé Steve và kích thích đam mê thiết kế của cậu từ thời niên thiếu; sau này, các thiết kế cửa hàng Apple mang cùng nguyên tắc mở, tối giản, sử dụng sàn đá hoặc xi măng.

Từ thời trẻ bác Steve đã say mê xe hơi Porsche và Mercedes, xe máy BMW, dao Henckels, thiết bị gia đình của Braun, đàn dương cầm Bosendorfer, và thiết bị âm thanh của Bang & Olufsen. Hầu hết các hãng có thiết kế bác thích nằm ở châu Âu (Đức, Áo, Đan Mạch,…). Ngay cả lúc có nhiều tiền, bác cũng không đổi gu của mình sang dòng sản phẩm hào nhoáng hơn. Bác bảo một số người trong công ty bác bỗng nhiên giàu lên là bắt đầu đi Rolls-Royce và đem vợ đi giải phẩu thẩm mỹ rồi “biến thành những người quái gở”, bác quyết không đi theo con đường đó.

Cái đẹp, với bác Steve, không thể không gắn liền với tiện ích. Touchpad của Apple ngày nay là đỉnh cao của việc điều khiển mọi thứ trên màn hình bằng cách di chuyển các ngón tay. Thời kỳ đầu của máy tính Apple, khi mà mọi người vẫn đang sử dụng con chuột có hai bánh xe để di chuyển con trỏ phải-trái, trên-dưới, bác Steve đã nghĩ ra việc con trỏ cần phải di chuyển theo mọi hướng chứ không chỉ bốn chiều. Bác nói chuyện với các kỹ sư, một trong số đó bảo với bác không làm thế được, bác nổi giận đùng đùng sa thải anh chàng không may kia tức thì, và tuyên bố “tôi sẽ làm con chuột (di chuyển mọi hướng)”. Con chuột gắn quả bóng phía dưới thay vì gắn hai bánh xe ra đời từ đó. Những chuyện tương tự như thế liên tục diễn ra trong công ty Apple. Với bác Steve, ai không đạt được chuẩn về thẩm mỹ+tiện ích mà bác đòi hỏi là loại vứt đi – “họ không biết cách làm nghệ thuật, họ chỉ biết làm ra cứt” là cách bác mắng những người không may làm tổn thương lòng duy mỹ của bác.

Qua thời gian, bác Steve biến gu thẩm mỹ cá nhân của mình thành triết lý thiết kế của công ty. Từ năm 1981, bác tham gia đều đặn Hội nghị thiết kế quốc tế tổ chức hàng năm tại Aspen. Từ các hội nghị này mà bác bắt đầu bị thu hút bởi triết lý thiết kế tiện dụng của phong trào Bauhaus (“không có khoảng cách giữa nghệ thuật và tính hữu dụng” là tinh thần của phong trào này). Năm 1983, khi phát biểu tại hội nghị thường niên về thiết kế, bác Steve tuyên bố: “Chúng tôi sẽ tạo ra những sản phẩm công nghệ cao, và sẽ đóng gói chúng một cách thanh mảnh để ai cũng nhận ra chúng là sản phẩm công nghệ cao. Chúng tôi sẽ thiết kế những sản phẩm đóng gói nhỏ, đẹp và màu trắng”. Màu trắng, thiết kế tối giản và gọn nhẹ trở thành mục tiêu thiết kế của Apple từ đó. Trong nghìn trùng các sản phẩm công nghiệp xám đen, Apple nổi bật lên ngay từ giây phút đầu tiên.

Sau này, bác Steve cũng bị thu hút bởi phong cách thiết kế của Nhật, và kết thân với các nhà thiết kế lừng danh Nhật như Issey Miyake (người vẻ kiểu cho chiếc áo cổ cao màu đen mà bác mặc suốt trong thập niên cuối đời) và I.M. Pei. Bác đặc biệt yêu thích những khu vườn mang chất Zen ở Tokyo. Nhưng cuối cùng, các thiết kế của Apple vẫn xây dựng trên nền đơn giản một đặc tính độc nhất vô nhị: nét tươi vui. Sợi dây tai nghe màu trắng uốn lượn quanh cơ thể của các sản phẩm iPod là điển hình của phong cách phối hợp này.

Đam mê thẩm mỹ của bác Steve không chỉ dừng ở các sản phẩm đến tay người tiêu thụ. Nhà máy của Apple tại Fremont, theo đòi hỏi của bác, được sơn tường trắng, máy móc sơn màu xanh sáng, vàng, và đỏ. Thậm chí các con chip máy bác cũng bắt sơn màu trắng thay vì giữ màu xám đen của nguyên vật liệu. Tại nhà riêng ở Palo Alto, bác lựa chọn kỹ càng từng món nội thất, riêng máy giặt và máy sấy cũng mất hai tuần thảo luận trong gia đình để cuối cùng bác mua bộ máy của Miele (Đức). Năm 1999, khi bắt đầu thiết kế các cửa hiệu bán lẻ cho Apple, bác “hành tỏi” đội ngũ thiết kế suốt hai năm để cuối cùng cho ra đời cửa hiệu đầu tiên vào tháng 5/2001 tại Virginia, với quầy phục vụ khách hàng màu trắng tinh, sàn gỗ tẩy sáng, và hình ảnh John Lennon và Yoko Ono to vật vã trên tường. Bác cũng đích thân thiết kế cầu thang bằng kính viền titanium cho các cửa hiệu Apple sau này. Một thay đổi căn bản nữa của cửa hiệu Apple là dùng đá tảng vùng Florence của Ý thay vì dùng sàn gỗ. Với những tấm kính to khổng lồ mà bác Steve đòi hỏi thiết kế cho các cửa hiệu của mình, công ty Apple phải xây riêng nhà máy làm kính tại Trung Quốc. Năm 2006, cửa hiệu Apple trên Đại lộ số 5 ở Manhattan, New York, nơi hội tụ các yếu tố thiết kế ưa thích nhất của bác Steve, đón 50 ngàn khách mỗi tuần trong suốt năm đầu tiên khai trương, trở thành cửa hiệu đông khách nhất và thu lợi cao nhất (tính theo diện tích) trên toàn thế giới.

Advertisements
Categories: Tiếng Việt, Xa

Hồi ký Steve Jobs (2): Cây táo nhà bác Steve

26/10/2011 5 comments

Không có quả táo ngon nào tự nhiên xuất hiện trên đời mà không cần mọc ra từ cây. Bác Steve Jobs may mắn có được “cây táo” chắc khoẻ, trồng trên mảnh đất màu mỡ. Những thành quả mà bác đạt được, nhìn sâu xa, đều khởi nguồn từ đấy. Điểm qua một vài cành táo nhà bác Steve.

  • Bố mẹ (nuôi)

Bác Steve bị bố mẹ ruột cho đi làm con nuôi nhà khác. Tác giả cuốn hồi ký của bác, Walter Isaacson, và vài người được phỏng vấn trong sách cho rằng cảm giác “bị bỏ rơi” của bác Steve khi biết mình chỉ là con nuôi chính là một trong những động lực khiến bác muốn chứng minh với đời và với chính mình rằng bác là người đặc biệt chứ không phải loại bị ruồng bỏ. Nhưng nhìn lại cuộc đời bác thì thấy chính sự hy sinh tyệt đối của bố mẹ nuôi của bác Steve mới là điểm sáng làm cho bác trưởng thành và điều chỉnh bản thân theo hướng tích cực hơn. Khi bác đang hoang mang về tình trạng bị bố mẹ ruột bỏ rơi, bố mẹ nuôi khẳng định với bác rằng họ chọn bác chứ không phải ngẫu nhiên mà bác rơi vào tay họ – nhờ đó tạo cho bác niềm tin rằng bác là người được chọn chứ không phải là kẻ vứt đi. Bố mẹ nuôi này, dù là dân lao động bình thường, vẫn cạy cục vét hết số tiền có được để chuyển đến vùng đất mới để bác được học một trường phổ thông tốt hơn. Khi bác bắt đầu vào đại học, họ lại dồn hết tiền tiết kiệm để đóng tiền học cho bác – chính điều này khiến bác bỏ học nửa chừng, khi bác nhận thấy đang phung phí tiền của bố mẹ cho các khoá học mà bác thấy chẳng hữu dụng gì. Khi bác dọn ra ở với bạn gái, rồi sa đà hút nọ chích kia, bác làm hỏng xe, bố nuôi của bác lọ mọ đi cẩu xe về sửa. Khi bác nổi cơn đi tìm bản ngã tận bên Ấn, sau lại chán cảnh lang thang, bay về nhà, bố mẹ nuôi lại lọ mọ ra sân bay đón bác. Cho đến ngày cuối đời, với bác Steve, bố mẹ nuôi của bác vẫn là “bố mẹ tôi 100%”, còn bố mẹ ruột với bác chỉ là “ngân hàng trứng và tinh trùng, thế thôi”. Read more…

Categories: Tiếng Việt, Xa

Hồi ký Steve Jobs (1): Steve cũng như ta, là lá la

25/10/2011 3 comments

Sau một ngày miệt mài, tớ đã xử lý xong cuốn hồi ký Steve Jobs. Đọc xong thì thấy yên tâm hẳn về bản thân và các bạn bè (hầu hết là lập dị) của tớ. Lý do: chúng ta ai cũng quai quái như bác Steve cả, chẳng qua chúng ta không thiên tài thôi. Cho nên, nếu loại yếu tố thiên

tài ra khỏi cuộc chơi, chúng ta ai qua đời cũng có thể lưu lại trên 500 trang sách thú vị cả. Còn về yếu tố thiên tài thì đằng nào chúng ta cũng thiếu. Thế nên kiểu gì cũng yên tâm.

Điểm nhanh một vài chi tiết làm tớ nhớ hết đứa bạn này đến đứa bạn kia (vì lý do riêng tư, tớ không tag các bạn vào đây, ai thấy giống mình thì lẳng lặng giơ tay lên tại nhà, nhé).

  • Bác Steve mê gái cao độ. Vừa đủ tuổi thành niên, bác đã tuyên bố với bố mẹ bác sẽ dọn ra ở với bạn gái của mình (xứ ta chắc gọi là “sống thử”). Bác mê gái đẹp, gái hippy, gái tóc vàng, gái chơi bồ đà, gái hiện sinh (bác gọi là “tâm linh cao độ”). Bác vừa luôn đề cao deep spiritual connection vừa thích ôm ấp hôn hít nơi công cộng (kể cả công sở). Bác có thể bỏ một cuộc họp quan trọng vào giờ chót nếu bỗng dưng bác gặp gái xinh và muốn tán tỉnh. Nhưng bác cũng có thể cầu hôn đột ngột xong rồi để trơ đấy cả năm để lao đầu vào công việc. Read more…
Categories: Tiếng Việt, Xa

Dở hơi

28/07/2011 8 comments

Ước gì

Bước ra khỏi cửa nhà là phố

Phố đông, chật, náo, đâm ngang cắt dọc bất kể lý do

Còi, quét, gõ, rao … giữa đêm phang bừa vào giấc ngủ

Người thản nhiên vai kề kẻ ngang nhiên Read more…

Categories: Tiếng Việt, Vớ vẩn

World music và Quốc Trung

Nhạc sĩ Quốc Trung làm tôi nhớ lại một niềm say mê cũ.

Năm 1998, vì một tò mò riêng tư, tôi tìm nghe Buena Vista Social Club, tại các cửa hàng băng đĩa được đặt trong khu vực mang cái tên World Music. Từ đó mà tôi lần mò đến với trào lưu nhạc này. Mỗi lần đeo tai nghe, chìm vào thế giới đó lại thấy âm nhạc như dòng nước len lỏi xóa nhòa đi hình hài của bản đồ thế giới với các loại đường chia cắt dọc ngang.

Một phần sự thành công của world music gắn liền với chính trị thế giới. Buena Vista Social Club đánh dấu sự kiện một nhạc công Mỹ tên Cooder xé rào cấm vận của Mỹ, dự định đưa các nhạc công Mali và Cuba đến thu đĩa cùng nhau nhưng không thành, đành chịu lập nhóm chỉ có các tay chơi nhạc Cuba. Cooder bị phạt $250000 vì tham gia thực hiện đĩa nhạc này, nhưng Buena… lại trở thành đĩa nhạc bán chạy nhất của dòng world music, đoạt giải Grammy, và phim tài liệu về hành trình thực hiện đĩa đã đoạt giải Oscar cho phim tài liệu vào năm 1998. Kadim Al Sahir, người Iraq, đoạt giải thưởng âm nhạc thế giới (do BBC radio 3 tổ chức) năm 2004 khi mọi cặp mắt trên địa cầu đang đổ dồn về vùng đất anh sinh ra nhưng phải rời đi vì sự bất ổn của nó. Từ 2004, Kadim mang âm nhạc địa phương của mình đi trình diễn khắp đông tây để kêu gọi thế giới đừng bỏ rơi Iraq. Đến nay, Kadim đã bán được 30 triệu đĩa nhạc trên toàn cầu. Read more…

Categories: Tiếng Việt, Vớ vẩn

Có hai con voi trong phòng. Con voi già da trắng tên là Bob.

13/04/2011 1 comment

Được coi là một huyền thoại là một vinh dự lớn. Được coi là một biểu tượng cũng là một vinh dự lớn, nhưng kèm với vinh dự này là một sự rầy rà cũng không nhỏ. Sự rầy rà này đến từ việc ta luôn phải khoác cái áo biểu tượng này dù muốn dù không, dù ý thức hay không ý thức.

Huyển thoại Bob Dylan là một biểu tượng. Vì vừa là huyền thoại vừa là biểu tượng, nên mãi đến năm nay, thất thập cổ lai hy rồi, cụ Bob vẫn được/bị công chúng săm soi từng bước chân. Nói cho công bằng, quên cụ Bob thế nào được – những bài hát rúng động thời thập niên 60 của cụ cho đến giờ vẫn còn nguyên tính đương đại (dù “thập niên 60” và “đương đại” lẽ ra không nên nằm cùng một câu). Thêm vào đó, sự nghiệp âm nhạc của cụ (trừ 7 năm trong thập niên 70) chưa từng bị ngắt quãng: cụ tự gọi các chuyến lưu diễn vòng quanh địa cầu của mình là the never-ending tour.

Một phần trong gia sản nhạc của cụ Bob, phần đưa cụ lên vị trí biểu tượng, ở nhà ta vẫn hay gọi là nhạc phản chiến. Ở bên Tây lại hay gọi là nhạc phản kháng (protest songs) hơn. Tớ thấy gọi như các bạn Tây có lẽ chính xác hơn dù tớ hiểu vì sao nhà ta thích gọi là phản chiến. Lời nhạc của cụ Bob vượt ra khỏi khuôn khổ phản đối chiến tranh – cụ phản kháng tất tần tật các loại tai ác cần phản kháng: độc tài, bất công, bạo lực, đàn áp, súng ống, vân vân; thông điệp ủng hộ chấm dứt chiến tranh VN của cụ là một phần của thông điệp ủng hộ hòa bình và tự do của con người. Nhạc của cụ vì thế sử dụng được trong nhiều ngữ cảnh khác nhau trên nhiều miền đất khác nhau vào nhiều giai đoạn khác nhau. (Dĩ nhiên, phong trào phản đối chiến tranh VN tại Mỹ dùng nhạc của cụ như là biểu tượng là một trong những ngữ cảnh được lịch sử nhắc đến thường xuyên nhất). Read more…

Categories: Xa

Hạt cát

06/04/2011 11 comments

Cứ mỗi lần có chuyện này chuyện kia liên quan đến các bác cao tuổi làm khoa học ở nhà – cụ thể là chuyện các bác bị bàn dân thiên hạ đem ra chế giễu – là tôi lại rơi vào trạng thái cảm xúc lẫn lộn. Một mặt, theo những gì đọc được trên báo (tôi phải nhấn mạnh vào chữ “trên báo”), tôi thật ngứa mồm muốn góp vào một câu giễu cợt mỉa mai theo kiểu học đâu chả thấy chỉ thấy khoa. Mặt khác, tôi lại có tâm lý muốn giang tay ra bảo vệ các bác với lý lẽ “các bác ấy dành cả cuộc đời, thật sự đam mê, thật sự tin là mình có phát kiến tiên phong, mấy người trong chúng ta thật sự có lòng như thế, thôi thì khi tầm mắt các bác có hạn, cũng đừng chỉ trỏ cười chê”. (Dĩ nhiên ở đây tôi chỉ muốn nói đến các bác thật sự có lòng vì khoa học chứ không phải các bác làm tiền/danh bằng “khoa học”).

Tôi bị lẫn lộn cảm xúc như thế vì bố tôi cũng làm khoa học, và cũng cao tuổi. Read more…

Categories: Gần
%d bloggers like this: